Şeker Hastalığında Teşhis, Pre-Diyabet Nedir? - Prof Dr Metin Ozata

Şeker Hastalığında Teşhis, Pre-Diyabet Nedir? - Prof Dr Metin Ozata

SEKER HASTALIGI NASIL TESHIS EDILIR?

Prof Dr Metin Ozata

Endokrin ve Diyabet Uzmani


a) Seker Hastaligi Nasil Teshis Edilir?
Seker hastaliginin teshisi icin en az 8 saatlik bir aclik sonrasi kan sekerine bakilir. Aclik kan sekeri 126 mg/dl ve uzerinde cikarsa seker hastaligi vardir, denir. Ancak teshisin kesinlesmesi icin birkac gun sonra tekrar aclik kan sekerine bakilmasi gerekir. Ikinci olcumde de 126 mg/dl den fazla ise artik kesin olarak seker hastaligi vardir, diyebiliriz.
Aclik kan sekeri 100 ile 126 mg/dl arasinda cikarsa bu kisilerde seker yukleme testi yapilir. 75 gram sekerli su 10-16 saatlik aclik sonrasi sabah icirilir ve 2. saat kan sekerine bakilir. 2. saat kan sekeri 200 mg/dl ve uzerinde ise seker hastaligi vardir, denir. Eger ikinci saat kan sekeri 140-199 mg/dl arasinda cikarsa “gizli seker hastaligi “ vardir.
Cok su icen, cok idrara giden veya izah edilemeyen kilo kaybi olan bir kiside ogun durumuna yani aclik veya tokluk durumuna bakilmaksizin gunun herhangi bir saatinde olculen kan sekeri 200 mg/dl ve uzerinde cikarsa yine seker hastaligi teshisi konur.
Aclik kan sekerinin 100 mg/dl den daha az olmasina normal diyoruz.

b) Seker Hastaligi taramasi kimlere yapilmali?

Tarama, yani seker hastaligi icin tetkik yaptirma, seker hastaliginin erkenden yakalanmasi icin cok onemlidir. Tarama yapilmayan kisilerde diyabet 10 yil sonra teshis edilebilir ki, bu surede hastalik organlarimizda bircok hasar yapar.
Tarama yapilmasi gereken kisiler sunlardir:

1- Yasi 45’den fazla olan herkeste seker taramasi yapilmalidir.
2- Yasi 45’den kucuk olan ancak kilolu, tansiyonu yuksek olan (buyuk 14 kucuk 9 dan fazla ise), gebelikte sekeri cikan, kilolu cocuk doguran (4 Kg ve fazla bebek doguran), HDL kolesterolu < 35 mg/dl, Trigliserid seviyesi>250 mg/dl olan, ailesinde seker hastaligi olan, hareketsiz bir yasam sekli olanlarda, polikistik over hastaligi olan kadinlarda, onceki testlerde kan sekeri 100 mg/dl den yuksek olanlarda ve damar hastaligi olan kisilerde seker taramasi yapilmalidir.
3- Aclik kan sekeri 100 ile 126 mg/dl arasinda veya seker yuklemesinde 2. Saat kan sekeri 140 ile 199 mg/dl arasinda cikan hastalarda yilda bir kez taramayi tekrarlamakta fayda vardir.
4- Taramasi normal cikan ve 45 yas uzerindeki kisilerde 3 yil sonra tekrar tarama yapilmalidir.


c) Tarama Nasil Yapilir?
Tarama icin aclik kan sekeri olcumu veya seker yukleme testi yapilir. Idrarda seker olcumu ile tarama yapilmaz.

Aclik kan sekeri 10 saatlik bir aclik sonrasi yapilan olcumdur.
OGTT (oral glukoz tolerans testi), yani Seker Yukleme Testi icin test oncesi 3 gun yeteri kadar karbonhidrat almak (en az 150 gram/gun karbonhidrat) ve bu testi etkileyecek ilac almamak ve test sirasi sigara icmemek gerekir.
OGTT, aclik kan sekeri 100 ile 126 mg/dl arasinda olan kisilere yapilir. Aclik kan sekeri 126 ve uzerinde ise yapmaya gerek yoktur, cunku aclik kan sekerinin 126 ve uzerinde olmasi seker hastaligi var anlamina gelmektedir.
OGTT 75 gram glukoz ile yapilir ve 2 saat suresince kan sekerine bakilir. Cocuklarda ise agirligin her Kg’na 1.75 gram glukoz olacak sekilde hesap yapilarak glukoz verilir.
OGTT sirasinda kan sekeri ile birlikte insulin hormonuna da bakilabilir. Buna insulin-glukoz tolerans testi denir. OGTT sirasinda insulin hormonunda asiri yukselmeler olmasi o kiside insulin direnci oldugunu gosterir ve kan sekeri yukselmese bile diyabet icin risk altinda oldugunu gosterir.
Aclik kan sekerini insulin degerine bolunce insulin direnci anlasilabilir. Bunun ayri formulu vardir.
Bazen hastalarimizdan OGTT yani seker yukleme testinin sagliga zarrali oldugunu duyuyoruz. Bu cok yanlis bir bilgidir. OGTT testinizin sagliga herhangi bir zarari yoktur.

d) Pre-Diyabet Nedir?
Aclik kan sekeri 100 ile 126 mg/dl arasinda olan kisiler ile OGTT’de yani seker yukleme testinde 2. saat kan sekeri 140 ile 199 mg/dl arasinda olan kisilerde gizli seker veya pre-diyabet vardir. OGTT sirasinda 2. saatten onceki (30, 60, ve 90. dakikalardaki) kan sekerleri yuksek ise (200 mg/dl ve uzeri) yine gizli seker var demektir.

e) Gebelik Diyabeti Icin tarama
Gebe kadinlarda hamileligin 24 ile 28. haftasi arasinda tarama testi yapilabilir. Tarama icin gebe kadin gunun herhangi bir saatinde 50 gram glukoz icer ve bir saat sonra kan sekerine bakilir. Eger kan sekeri 140 mg/dl ve uzerinde cikarsa gebe diyabeti olabilir denir ve 100 gramlik seker yukleme testi yapilir. Kan sekeri 140 mg/dl altinda cikarsa gebe diyabeti yoktur denir.
Kan sekeri 140 ve uzerinde cikanlarda 100 gramlik OGTT (seker yuklemesi) testi yapilir. Bu test sirasinda aclik, 1, 2 ve 3 saat sonra kan sekerine bakilir. Bu saatlerde olculen kan sekerlerinden ikisi asagida verilen degerlerin uzerinde cikarsa gebelik diyabeti vardir denir.

Aclik (0. Dakika) 95 mg/dl
1 saat sonra: 180 mg/dl
2 saat sonra 155 mg/dl
3. saat 140 mg/dl

Eger test 75 gram glukoz ile yapilirsa ve kan sekerleri olcumlerinden ikisi asagidaki saatlerde gosterilen degerlerden daha yuksek olursa yine gebelik diyabeti tanisi konur.
Aclik 95 mg/dl
1. saat 180 mg/dl
2. saat 155 mg/dl

KAYNAK:

1. http://www.sekerhastaligi.webs.com

2. http://www.diyabet.webs.com

3. http://www.endokrinoloji.org