Tip 1 Diyabet, Tip 2 Diyabet, Oynak Diyabet, Prof Dr Metin Ozata

DIYABET TIPLERI: TIP 1, TIP2, OYNAK (BRITTLE), TIP 1.5 NEDIR?

Prof Dr Metin Ozata

Endokrin ve Diyabet Uzmani

SEKER HASTALIGININ TIPLERI

a) Seker Hastaliginin Tipleri
Seker hastaliginin bazi degisik tipleri vardir. Bunlari asagida su sekil
de siralayabiliriz:

Tip1 Diyabet
Tip 2 Diyabet
Metabolik Sendrom
Seker hastaliginin nadir gorulen genetik tipleri
Pre-Diyabet dedigimiz ‘’Gizli Seker’’
Gestasyonel Diyabetes Mellitus denilen ‘’Gebelikte gorulen seker hastaligi’’
Brittle (oynak) diyabet

b) Tip 1 ve Tip 2 Diyabet
Seker hastaliginin esasta 2 tipi vardir ve bunlar Tip 1 ve Tip 2 diyabet olarak adlandirilir. Bunlardan en cok goruleni Tip 2 diyabettir ve tum seker hastalarinin %90-95’i tip 2 diyabetlidir.
Tip 1 diabet daha cok cocuklarda gorulen ve insulin ile tedavi edilmesi gereken seker hastaligi tipidir. Bu hastalikta insulin salgilanmasi olmadigindan disaridan yapilan yapay insulin ile tedavi yapilir. Haplar ile tedavisi mumkun degildir. Seker hastalarinin yuzde 10’nu tip 1 diabet olusturur. Tip 1 diyabet 9 ayliktan itibaren gorulebilirse de en sik 12-14 yaslarinda ortaya cikar.
Tip 2 diabet ise genellikle 30 yasindan sonra ortaya cikan seker hastaligi turudur. Seker hastalarinin yuzde 80-90’ni tip 2 diabetlidir. Bu tip seker hastaliginda kanda insulin baslangicta yuksek olmasina ragmen etkisini gosteremez, ve kandaki yuksek kan sekerini hucrelere sokamaz. Bu duruma “ insulin direnci “ adi da verilir. Bununla birlikte bu hastalarda zamanla insulin salgisi bozulabilir ve insulin tedavisine ihtiyac gerekebilir.

Tip 1 ve Tip 2 diabet arasindaki farkliliklar asagidaki tabloda verilmistir.

Tablo: Tip1 ve Tip 2 Diabetin Ozellikleri
OZELLIK TIP 1 TIP 2
Hastaligin baslangici Aniden Yavas
Kilo Genellikle sisman degil Sisman veya sisman degil
Hastaligin baslangic yasi Cocuklukta Siklikla 30 Yasindan sonra
Ailede baska seker hastasi %10-15’inde var %30’unda var
Kanda antikor varligi Cogunda var yok
Tedavisi Insulin Gerekir Hap ve Insulin
Kanda insulin Yok Once yuksek sonra azalir

Tip 1 ve Tip 2 Diabet Ayrimi Nasil Yapilir?

Laboratuvar tetkiki olarak ayirim icin kanda anti-GAD antikoru, insulin antikoru ve adacik amtikoru bakilir. Bu antikorlar pozitif ise yani varsa o hastada tip 1 diabet var demektir. Tip 2 diyabetli hastalarda bu antikorlar kanda bulunmaz. Ayrica mixed yemek testine insulin cevabi ve glukagon ignesine insulin ve C peptit cevabi da bu konuda kullanilan tetkiklerdir.
C peptit hormon olcumu de tip 1 ve tip 2 diyabet ayiriminda faydalidir. C peptid pankreasdan insulin ile beraber salgilanan bir hormondur. Tip 1 diyabetli hastalarda C -peptit kanda yoktur.

c) Metabolik Sendrom
Tip 2 diyabet veya gizli sekeri olan kisilerde birlikte tansiyon yuksekligi, kanda trigliserit yuksekligi, insulin hormon yuksekligi, urik asit yuksekligi ve gobekte yaglanma ve sismanlik birarada ise bu duruma metabolik sendrom denir. Metabolik sendromu yapan etken insulinin iyi calismamasi yani insulin direncidir. Bel kalinligi veya bel cevresi artmis olanlarda (sismanlarda) bu hastalik daha fazla gorulur. Birlikte karaciger yaglanmasi, yumurtaliklarda kist (polikistik over hastaligi), kan pihtilasmasina egilim, HDL kolesterolde azalma ve idrarla atilan proteinde artma (mikroalbuminuri) birlikte olabilir. Bu kisilerde kalp koroner damar hastaligi ve tip 2 seker hastaligi cok sik gorulur. Metabolik sendrom sikligi ulkemizde fazla olup yaklasik her 100 kisinin 20-25’inde vardir:

d) Gestasyonel Diabet Mellitus (Gebelik Diyabeti))
Sadece gebelik sirasinda ortaya cikan seker hastaligina gebelik diyabeti denir. Gebe kalmadan once seker hastaligi olan kadinlar bu gruba girmez. Gebe kalan kadinlarin % 4-7’sinde seker hastaligi ortaya cikmaktadir. Genellikle gebeligin 24 ile 28nci haftalari arasinda ortaya cikan bu tip seker hastaligi bazen sisman bayanlarda gebeligin ilk aylarinda ortaya cikabilir. Gebelik diyabeti olan kadinlar dogum yaptiktan sonra seker hastaligi kaybolur, ancak yaklasik %50’sinde ileriki yillarda tip 2 seker hastaligi olusur. Bu yuzden dogumdan sonra 6 ayda bir aclik ve tokluk kan sekerine bakmak gerekir.

e) Gizli Seker (Pre-Diabet)

Aclik kan sekerinin 100 ile 126 mg/dl arasinda olmasina ‘’Aclik Kan sekeri Bozuklugu’’ adi verilirken, kan sekerinin yukleme testi (OGTT) sirasinda (75 gram glukozla yapilan seker yukleme testinde) 2. saattte 140 ile 199 mg/dl arasinda cikmasina ise '‘ Seker Tolerans Bozuklugu’’ veya ‘’Gizli Seker’’ adi verilir. Iste hem aclik kan sekeri bozukluguna hem de glukoz tolerans bozukluguna ‘’Pre-Diabet’’ adi verilir. ‘’Pre’’ sozcugu latince ‘’on’’ veya ‘’erken’’ anlamina gelmektedir. Diger bir deyimle seker hastaliginin on veya erken devresi demektir. Bu kisilerde diyabeti onleme programi ile (saglikli beslenme, egzersiz ve fazla kilolarin verilmesi) hastalik geriletilebilir veya ortaya cikmasi geciktirilir.

f) Nadir Gorulen Genetik Seker Hastaligi Tipleri
Tip 1 ve tip 2 seker hastaligina pek benzemeyen bazi seker hastaligi tipleri vardir. Bunlardan birisi eriskin yasta seker hastaligi gelisen kisilerin %10-15’inde gorulen kisaltilmis ismi ‘’LADA’’ olan yada latince acik yazilimi ile ‘’Latent Otoimmun diyabeti” hastaligidir. LADA tipi seker hastaliginda pankreasdaki beta hucreleri bagisiklik sistemi tarafindan yavas yavas yikilir. Bu yikim arttikca insulin azalacagindan kan sekerinde giderek bir artis olur. Bu hastalar bazen yillarca insulin kullanmadan sadece tablet seklindeki ilaclarla seker hastaligini kontrol ederlerse de sonra insulin kullanmak zorunda kalirlar.
Diger bir tip seker hastaligi ise genclerde ortaya cikan tip 2 diyabet olup ‘’MODY’’ adi ile anilir. Bu hastalik daha nadir gorulur ve tip 2 diyabet erken yasta ortaya cikar; nedeni bazi genetik bozukluklardir.

g) Brittle (oynak) Diyabet
Siklikla tip 1 diyabetli hastalarda bazen de tip 2 diyabetli hastalarda ortaya cikan ve kan sekerinin gun icinde asiri azalmalar ve artmalar gostermesi durumuna oynak (Brittle) diyabet adi verilir. Bir hastada ‘’oynak diyabet’’ var diyebilmek icin uygun diyet ve gunde 4 kez insulin yapilmasina ragmen kan sekerin gun icinde yukselme ve dusmelerle seyretmesi gerekir. Bu hastalarda enfeksiyon, hormon bozuklugu, insulin direnci, mide ve bagirsaklarda gida emilim bozuklugu, Safak fenomeni (gece buyume hormonu artmasina bagli sabah sekeri yuksekligi), Somogy etkisi (gece seker dusmesine bagli sabah reaksiyon olarak kan sekeri yukselmesi) ve psikolojik rahatsizlik gibi nedenler aranir. Bu hastalarin buyuk cogunlugunda (yaklasik % 50’sinde) psikolojik bozukluk vardir. Bazen de sekerdeki oynamalar hastada stres yapar ve psikolojik sikintilarin ortaya cikmasina neden olur. Mide felci denilen gastroparezi de seker oynamalarina neden olabilir. Bulanti, kusma ve midede dolgunluk varsa bu durumdan suphelenmek gerekir.

KAYNAK:

1. Prof Dr Metin Ozata, GI DIYETI, Erko Yayincilik, 2008

2. http://www.sekerhastaligi.webs.com

3. http://www.diyabet.webs.com

Yazım: 04:54 EET - 23 Kasım 2008 metin ozata